‘Weet je Ove, als het allemaal klaar is, ga ik lekker een boekwinkeltje beginnen.’ Het zal ergens begin jaren 90 geweest zijn dat Hans Walgenbach me woorden van deze strekking toevertrouwde. Ik vond dat toen nogal verwarrend. Hij was directeur van Centrum Beeldende Kunst, geliefd bij kunstenaars en gerespecteerd (misschien soms wel gevreesd) door de andere spelers op het stedelijke schaakbord van de beeldende kunst. Er was een wereld te winnen en hij begon over een boekwinkel.
In de zomer van 2026 houdt Hans op met Walgenbach Art & Books (met een speciale installatie van de kunstenaar Maarten Janssen) dat sinds 2013 in de Gouwstraat te Charlois gevestigd is. Ja, dat winkeltje. Toen hij in 2012 online met de boeken begon, had Hans in al die jaren daarvoor een mooie collectie opgebouwd om van die droom werkelijkheid te maken. Wanneer je zegt: ‘in deze jaren is het uitgegroeid tot een belangrijke plek’ dan klinkt dat als een ongelofelijk cliché en het typerende hiervan is dat het ook echt klopt. Ik stond er zelf helemaal niet zo bij stil, maar enkele jaren geleden sprak ik een kunstenaar die niet zo van openingen en bijeenkomsten is. ‘Maar naar Hans ga ik bijna altijd en dan kom ik ook altijd leuke mensen tegen. Veel kunstenaars, jong en oud.’ En aan Kathrin Wolkowicz vertelde Hans: “Ja, er komen ook mensen langs die in de buurt wonen. Vaak zijn ze nieuwsgierig wat hier dan is, wat voor boeken er zijn. Met mijn directe buren heb ik heel goed contact. Ik zit al een tijdje hier in de straat dus ik ken wat mensen uit de buurt. Er zijn vriendschappelijke relaties ontstaan, zonder een zakelijke kant, dat vind ik heel erg leuk” (W1555 Buurtkrant, maart 2024). Voor veel Rotterdamse kunstenaars is Walgenbach Art & Books een gekoesterde plek, omdat bij Hans fijne presentaties worden gemaakt door kunstenaars van diverse generaties die veelal in de stad wonen en werken.
In die zin is Hans na zijn periode vanaf 2000 bij het Historisch Museum Rotterdam (dat hij overigens omvormde tot Museum Rotterdam en bijvoorbeeld door het inschakelen van vele Rotterdamse kunstenaars betrok bij de actualiteit van de stad – het zou echt mooi zijn wanneer hij daarvoor nu eindelijk eens erkenning krijgt) met Walgenbach Art & Books teruggekeerd naar zijn basis: de beeldende kunst en meer de nog, de kunstenaars. En dat is waar het uiteindelijk allemaal begon. Hans Walgenbach stond met collega’s aan de oorsprong van de Rotterdamse kunstuitleen stond (Artotheek Rijnmond, 1970). Vanaf 1977 was hij medeoprichter van het kunstenaarsinitiatief Nieuw Rotterdams Peil. In 1985 ontving hij de toenmalige minister van Cultuur Elco Brinkman in het Centrum Beeldende Kunst aan de Nieuwe Binnenweg (met het oog op de afschaffing van de BKR) en hield een vlammend pleidooi voor kunstenaars: “Echte topkunst bestaat niet zonder die enorme voet eronder. Als al die duizenden expressionisten er niet waren geweest, dan was Picasso ondenkbaar geworden. Iemand die goed verdient op de vrije markt, en dat zijn waarschijnlijk uw (Brinkmans-ol) topkunstenaars, is voor mij nog geen topkunstenaar. De mensen die voor mij interessant zijn, zijn de kunstenaars die met nieuwe ontwikkelingen bezig zijn. Mooie plaatjes schilderen voor de geldbeleggers kan iedereen wel.”
We zullen Hans en zijn liefde voor (Rotterdamse) kunstenaars, boeken en kunst gaan missen. Het is vreemd om deze woorden te schrijven, omdat ook ik nu vlak voor mijn afscheid sta. In de jaren na 2000 is Hans op de een of andere manier voor mij een ijkpunt in mijn handelen gebleven. Ergens een stemmetje dat op de achtergrond emmert wat Hans zou vinden van een bepaalde beslissing. Wanneer je jong bent, denk je dat je de wereld overnacht kunt veranderen. Mijn verwarring uit begin jaren 90 heb ik natuurlijk allang verwerkt. Ik denk zelfs dat ik Hans nu begrijp: je moet bewegen om je overtuiging te blijven realiseren, stap voor stap.
Ove Lucas